Nog beter voor biodiversiteit: de kracht van autochtoon inheemse planten

Samen bijdragen aan een groene en gezonde wereld, dat is onze missie. Dat betekent ook dat we als kwekers steeds kijken welke planten daar het beste bij passen. Dat het aanplanten van inheemse planten bijdraagt aan meer biodiversiteit, is inmiddels al behoorlijk bekend onder vergroeners. Waarom we, als het mogelijk is, nog beter voor autochtoon inheemse planten kunnen kiezen, verdient meer aandacht.

Sinds enkele jaren vind je autochtoon inheemse planten in ons assortiment. Autochtoon inheemse planten passen namelijk nog beter in ons ecosysteem en veel autochtoon inheemse soorten staan ernstig onder druk.

In deze blog geven we antwoord op veelgestelde vragen en leggen we uit waarom autochtoon inheemse planten de voorkeur hebben boven inheemse planten. Of je nu een voedselbos, park of stadstuin aanplant, kies zoveel mogelijk voor autochtoon inheemse planten!

Wat is het verschil tussen autochtoon inheems en inheems?

Autochtoon is ook inheems, maar inheems niet altijd autochtoon. Autochtoon inheems betekent dat de plant waarvan de het zaadje of stekje komt niet alleen inheems is in Nederland, maar ook genetisch verwant is aan een plant die zich hier op eigen kracht gevestigd heeft.

Inheems: de plantensoort komt van nature voorkomt in een bepaald gebied. Zo beslaat het natuurlijke verspreidingsgebied van wegedoorn de bosachtige gebieden in Europa en West-Siberië. Wegedoorn is dus inheems in dit hele gebied.

Autochtoon inheems: de plant is een directe nakomeling van een plant die na de laatste ijstijd zich op eigen kracht gevestigd heeft in het gebied. De ouders, grootouders, overgrootouders, betovergrootouders en nog meer generaties terug stonden ook op Nederlandse bodem en zijn met het ecosysteem en klimaat mee geëvolueerd. Een wegedoorn die van Nederlandse voorouders afstamt kan zich anders gedragen dan een wegedoorn met Siberische voorouders.

Waarom is het belangrijk om autochtoon inheemse planten aan te planten?

De autochtone populaties in ons landschap worden bedreigd. Minder dan 3 procent van de bomen en struiken in het landschap is nog maar van autochtone herkomst. Door bij aanplant te kiezen voor autochtoon inheemse planten, kiezen we planten die genetisch het beste passen bij ons ecosysteem en klimaat, zorgen we ervoor dat er genetische variatie blijft bestaan en dragen we bij aan het voortbestaan van deze populaties.

Veel inheemse planten die te koop zijn in Nederland stammen af van populaties elders in Europa. Deze planten zijn aangepast aan andere milieuomstandigheden, waardoor ze in bloeitijd kunnen afwijken van autochtoon inheemse planten en gevoeliger kunnen zijn voor ziekte, droogte en vorst.

Wat zijn de voordelen van autochtoon inheemse planten?

Het behouden van genetische variatie door het aanplanten van autochtoon inheemse planten draagt bij aan een biodiverse toekomst- en klimaatbestendige beplanting die ook beter bestand is tegen eventuele ziektes.

Natuurlijke selectie

De autochtoon inheemse planten zijn door eeuwenlange natuurlijke selectie het best afgestemd op de plaatselijke omstandigheden, hierdoor zijn ook verschillen ontstaan tussen populaties van dezelfde planten die onder andere omstandigheden zijn geëvolueerd. Bij gekweekte inheemse planten die niet afstammen van autochtone voorouders vindt vaak selectie plaats op eigenschappen die de kweker of tuinier wenselijk vindt. De genetische variatie in de soort wordt hierdoor kleiner, terwijl we die in de toekomst misschien wel nodig hebben bij klimaatverandering. Daarnaast zorgt de genetische variatie ook dat de soort minder kwetsbaar is voor ziektes omdat de planten onderling verschillen in DNA.

Biodiversiteitsherstel

Voor het behoud en herstel van biodiversiteit is het aanplanten van autochtoon inheemse planten ook heel belangrijk. De actieve periode van insecten is afgestemd op de bloeiperiode van de planten waar ze afhankelijk van zijn. Eenstijlige meidoorn heeft een groot verspreidingsgebied en is inheems in Europa, West-Siberië en Noord-Afrika. De Italiaanse eenstijlige meidoorn bloeit echter eerder dan de van oorsprong Nederlandse eenstijlige meidoorn. Insecten die hun actieve periode hebben afgestemd op de bloeitijd van de meidoorn vinden bij een uit Italië afkomstige meidoorn de hond in de pot.

Help bedreigde insecten met autochtone planten

Sleedoorn is waardplant voor de sleedoornpage, een bedreigde diersoort. De sleedoornpage legt eitjes op de sleedoorn en deze komen uit wanneer de knoppen van de sleedoorn uitlopen. De rupsen eten van de hele jonge blaadjes. Sleedoorn in inheems in grote delen van Europa. Oost-Europese sleedoorns zijn afgestemd om de lokale omstandigheden aldaar en lopen 3 tot 4 weken eerder uit dan de Nederlandse sleedoorn. Een sleedoorn die afstamt van de Oost-Europese populatie zal ook in Nederland vroeger uitlopen en daardoor lopen de voedselperiode van de rups en het uitlopen van het sleedoorn blad niet met elkaar synchroon. In de natuur is timing dus ook van groot belang. Door een autochtoon inheemse sleedoorn aan te planten geef je de rupsen van de sleedoornpage de beste overlevingskansen.

Waarom zijn niet van alle inheemse planten ook autochtoon inheemse planten te koop?

Helaas zijn van enkele soorten inmiddels de autochtone populaties verloren gegaan. Van grove den zijn bijvoorbeeld geen autochtoon inheemse planten meer. Van grove den zijn dus alleen nog maar inheemse planten verkrijgbaar.

Hoe weet ik zeker dat autochtoon inheemse planten ook echt uit de regio komen?

Aan de plant zelf kun je met het blote oog niet zien of deze autochtoon inheems is of inheems, daarom is het van groot belang dat je kiest voor een kweker die met gecertificeerd plantmateriaal werkt. Naktuinbouw controleert de certificering. Vraag je kweker gerust om het certificaat, zodat je zeker weet dat je echt een autochtoon inheemse plant koopt.

Zijn autochtoon inheemse planten beter bestand tegen droogte?

Ja, door de genetische variatie binnen de soort is de soort als geheel beter bestand tegen droogte. Langdurige droogte is ook voor veel autochtoon inheemse zwaar en een individuele plant kan wel uiteindelijk het loodje leggen, maar de soort zelf is minder kwetsbaar en doordat de plant wel beter match met de lokale omstandigheden kan hij de normale lokale variatie in weersomstandigheden beter opvangen. Voor de individuele plant is het natuurlijk wel heel belangrijk dat de plantplek zoveel mogelijk lijkt op z'n natuurlijke standplaats. Geef een autochtoon inheemse plant ook de juiste nazorg, zoals in de eerste één tot twee jaar na aanplant water geven in de droge periodes.

Zijn autochtoon inheemse planten echt beter voor vlinders en bijen dan inheemse planten?

Autochtoon inheemse planten matchen het beste met de insecten die afhankelijk zijn van de plant en zijn dus een nog betere keuze dan inheemse planten.

Is de genetische herkomst van autochtoon inheemse planten gedocumenteerd?

Van gecertificeerde autochtone planten moet de herkomst gedocumenteerd zijn. Dit wordt gecontroleerd door Naktuinbouw.

Hoe worden de zaden voor autochtoon inheemse planten verzameld?

Er wordt onderzoek gedaan naar oude bronpopulaties door oude kaarten te besturen en door veldstudies en DNA-onderzoek. Staatsbosbeheer oogst zaden uit verschillende bronpopulaties door heel Nederland en beheert deze in de genenbank. Uit deze genenbank wordt jaarlijks zaad geoogst om daar nieuwe planten voor het landschap te kunnen kweken. Enkele kwekers in Nederland mogen uit deze zadencollectie ook kweken voor de particuliere markt.

Hoe wordt inteelt of genetische vervlakking voorkomen?

Omdat nog maar minder dan 3 procent van de inheemse planten in ons landschap van autochtone herkomst is, wordt goed gekeken naar de afzonderlijke bronpopulaties om zo genetische variatie in stand te houden. Een populatie moet bijvoorbeeld minimaal uit dertig individuen bestaan. Meer over de selectiecriteria voor autochtoon inheems uitgangsmateriaal lees je hier.

Waarom zijn autochtone planten vaak duurder dan inheemse planten?

Autochtoon inheemse planten zijn vaak duurder dan inheemse planten, doordat het oogsten van plantmateriaal (zaden, stekken) en opkweken allemaal in Nederland gebeurt. Arbeid is hierin een grote kostenpost. Ook de administratie en certificaten kosten tijd en geld.

Welke synoniemen worden gebruikt voor autochtoon inheemse planten?

Autochtoon inheemse planten worden soms aangeduid met streekeigen planten, wilde planten, oorspronkelijk inheems of planten van hier. Inheemse planten worden ook als wilde planten of als planten van hier aangeduid, dus dat kan best verwarrend zijn. Autochtoon inheems wordt ook wel genetisch inheems genoemd. Als je zeker wilt weten dat de planten genetisch afstammen van een Nederlandse voorouder, check dan of het uitgansmateriaal (bijvoorbeeld de zaden of stekken) van deze plant afkomstig zijn van bewezen autochtone exemplaren, gecerficeerd door Naktuinbouw.

Streekeigen planten voor Drenthe

Onze kwekerij bevindt zich op de grens van Drenthe, Friesland en Overijssel. Waar jeneverbes (inheems in Nederland) typisch is voor het zure, voedselarme zandgronden in het Drentse landschap, zien we richting Friesland weer juist weer andere planten terug in het landschap. Rosa arvensis is inheems voor heel Nederland, maar komt in Drenthe, Friesland en Overijssel eigenlijk in het wild helemaal niet voor. Alleen in Limburg is een wilde populatie. Bij het kiezen van beplanting die past in het ecosysteem is het dus ook heel slim om naar streekeigen beplanting te kijken. Welke planten horen van nature thuis in jouw landschap, passen bij de grondsoort en sluiten dus goed aan bij het lokale ecosysteem? Op streektuinen.nl kun je zien welke planten goed passen bij jouw ecologische streek.

Samen vergroenen: kies voor autochtoon inheems!

Inheemse planten zijn genetisch goed toegespitst op ons Nederlandse klimaat en ook op het daarbij behorende insectenleven! Onze insecten zijn gebaat bij deze autochtone planten; ze horen van nature bij elkaar!

Kies je voor autochtoon inheemse planten, dan draag je bij aan het versterken van ons ecosysteem.

Auteur: Deze blog is geschreven door Eefke Rijksen in samenwerking met kweker Micha Wieland.

Bronnen checken of verder lezen:

Bron: Maes, B., Bastiaens, J., Brinkkemper, O., & Deforce, K. (2013). Inheemse bomen en struiken in nederland en vlaanderen: Herkenning, verspreiding, geschiedenis en gebruik. Amsterdam: Boom uitgevers.

Autochtoon inheems plantmateriaal. (2023, 21 juli). SLG. https://slgelderland.nl/kennisbank/autochtoon-inheems-plantmateriaal

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2026, 13 april). Kaart groen erfgoed. https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/b/bronnen-en-kaarten/overzicht/kaart-groen-erfgoed

Flora van Nederland. (z.d.). https://www.floravannederland.nl/.

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2026b, mei 16). Atlas van het landschappelijk groen erfgoed van Nederland. https://www.cultureelerfgoed.nl/documenten/2016/01/01/atlas-van-het-landschappelijk-groen-erfgoed-van-nederland

Genenbank voor autochtone bomen en struiken. (z.d.). Staatsbosbeheer. https://www.staatsbosbeheer.nl/wat-we-doen/zaden-en-plantmateriaal/genenbank

Autochtone herkomsten | Rassenlijst Bomen. (z.d.). https://www.rassenlijstbomen.nl/autochtone-herkomsten

Bosbouwkundig teeltmateriaal. (z.d.). https://www.naktuinbouw.nl/keuringen/bosbouwkundig-teeltmateriaal

FLORON > Onderzoek & advies > Plantadvies. (z.d.). https://www.floron.nl/plantadvies